على صدرايى خويى

11

كافى پژوهى در عرصه نسخه هاى خطى ( فارسى )

پيش‌گفتار افتخار عالمان شيعه ، ثقة الاسلام ، « 1 » محمد بن يعقوب كُلَينى ، با تأليف كتاب الكافى ، حقّ عظيمى بر شيعيان دارد . پس از او ، اين كتاب ، همواره مورد توجه و مراجعهء عالمان و شيعيان بوده است ، به طورى كه از ميان كتاب‌هاى حديثى شيعه ، امروزه بيشترين نُسَخ خطّى و بيشترين چاپ‌ها و شرح‌ها و ترجمه‌ها مربوط به الكافى است و هيچ كتاب ديگرى نتوانسته جاى اين كتاب را بگيرد . اين امتياز ، بيش از همه ، ناشى از ژرف‌نگرى مرحوم كلينى و نگرش جامع وى به احاديث و دقّت او در انتخاب احاديث محكم و صحيح است . كلينى ، در كتابش ، ابتدا به احاديث مربوط به مسائل : توحيد ، علم ، امامت ، معاد ، قرآن و ديگر مسائل اعتقادى پرداخته و بعد به احاديث مربوط به فروعات دين توجه نموده است ؛ روشى كه ديگر پديدآورندگان مجامع حديثى به آن نپرداخته‌اند . اين روش مبتكرانه ، موجب گشته كه كتاب الكافى از همان اوان تأليف ، مورد استناد قرار گرفته ، استنساخ و تصحيح نسخه‌هاى آن و اجازه گرفتن براى نقل روايات مندرج در

--> ( 1 ) . در بارهء اولين اطلاق لقب « ثقة الاسلام » بر مرحوم كلينى اختلاف هست . آنچه تاكنون به دست آمده ، اين است كه : اولين بار ، دو نفر ، اين لقب را براى كلينى استفاده كرده‌اند . يكى شهيد قاضى نور الله شوشترى در مجالس المؤمنين ( ج 1 ، ص 452 ) و ديگرى شيخ بهايى در كتاب‌هايش : حبل المتين و مشرق الشمسين و مفتاح الفلاح و در اجازه‌اش به صفى الدين قمى - كه در 1015 ق ، داده است - ؛ ولى تقدم هيچ يك از اين دو بزرگوار ، در كاربرد اين تعبير ، روشن نيست .